Τα πιο σπουδαία βουνά της Επαρχίας είναι: Ο Γράμμος (2.520 μ.), ο Σμόλικας, το δεύτερο βουνό της Ελλάδας σε ύψος μετά τον Όλυμπο και η Γκαμήλα που χωρίζει την περιοχή της Κόνιτσας από το Ζαγόρι.

Ιστορία
Η Κόνιτσα εμφανίζεται στην ιστορία την εποχή του Αυτοκράτωρα Κωνσταντίνου Δ΄ του Πωγωνάτου. (668-685 μ.Χ.). Για τις ρίζες όμως του ονόματος της υπάρχουν διάφορες υποθέσεις:

(1) Ο ιστοριογράφος της Ηπείρου, Π. Αραβαντινός, υποθέτει ότι αυτό προήλθε από την ονομασία αρχαίας Ηπειρώτικης πόλης πάνω στην οποία είναι χτισμένη που λεγόταν Κνωσσός, με παραφθορά : Κνωσσός = Κονισσός = Κόνισσα = Κόνιτσα.

(2) Ο Πουκεβίλ και άλλοι θεωρούν την προέλευση της ονομασίας σλαβική. "Κόνι" στα σλαβικά = άλογο και "τζα" είναι ο τόπος. Συνεπώς Κόνι + τζα = Κόνιτζα = Κόνιτσα (αλογότοπος). O Πουκεβίλ, που περιόδευσε όλη την Ήπειρο την εποχή της Τουρκοκρατίας, θεωρεί ότι είναι η αρχαία Αντιτανία, που καταστράφηκε από αλλεπάλληλες επιδρομές.

(3) Λίγο πιο πάνω από το εκκλησάκι της Αγίας Βαρβάρας υπάρχουν τα ερείπια ενός κάστρου το οποίο ιδρύθηκε από κάποιον άρχοντα με το όνομα Κόνις. Έτσι, σύμφωνα με μια άλλη εικασία, η πόλη πήρε το όνομά της από τον άρχοντα αυτό.

(4) Ο ’γγλος περιηγητής Λήκ (17ος αιώνας) φαντάζεται στη θέση της Κόνιτσας την αρχαία Ερίβοια, βασιζόμενος σε ένα δημοτικό ηπειρώτικο τραγούδι που λέει: "Της Ερίβοιας το Κάστρο".

(5) ’λλοι αναφέρουν ότι στη θέση αυτή βρισκόταν η πόλη Στύβαρα.

To σίγουρο είναι πως στη στρατηγική και γραφική αυτή θέση υπήρχε από τ' αρχαία χρόνια κάποια πόλη, που χτίστηκε και ξαναχτίστηκε πολλές φορές, αφού καταστράφηκε άλλες τόσες από βαρβαρικές επιδρομές.

Κάτω από τα λιγοστά ερείπια που βρίσκονται σε διάφορα σημεία, κρύβεται η ιστορία αιματηρών συγκρούσεων, οι παραδόσεις αιώνων και οι αρχαιολογικοί θησαυροί της παλιάς ακμής και παρακμής αυτής της πόλης.

Τα διάφορα ρωμαϊκά και βυζαντινά ευρήματα, που ήρθαν στην επιφάνεια, κατά την τουρκοκρατία, σε ορισμένα σημεία της πεδιάδας, μαρτυρούν πως αυτός ο τόπος πέρασε πολλά στο διάβα των αιώνων.

Στην περιοχή της κοιλάδας της Κόνιτσας -η οποία έχει σχηματιστεί από τους ποταμούς Βοϊδομάτης, Αώος και Σαραντάπορος- αναπτύχθηκε στην αρχαιότητα η Μολοσσίδα, πατρίδα της Ολυμπιάδας, μητέρας του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Εκεί, ο Πύρρος, βασιλιάς της Ηπείρου, εγκατέστησε τα κάστρα και το στρατόπεδό του, ενώ αργότερα, τμήμα της Εγνατίας Οδού που κατασκεύασαν οι Ρωμαίοι, διέσχιζε την περιοχή.

Το κάστρο, τα ερείπια του οποίου είναι λίγο πιο πάνω από το Εκκλησάκι της Αγίας Βαρβάρας, ( ενετικό στο μεσαίωνα) κυριεύτηκε από τους Τούρκους με μπαμπεσιά - σύμφωνα με την παράδοση το 1431 . Έτσι οι Τούρκοι έγιναν κύριοι της πόλης και άρπαξαν τα κτήματα των χριστιανών και τα σπίτια τους, μοιράζοντάς τα με τους υποταχτικούς τους Αλβανούς.

Κατά την παράδοση πάντα, αυτά έγιναν όταν στην Κωνσταντινούπολη ήταν σουλτάνος ο Μουράτ (1421 - 1451). Πολύ βοήθησε τους Τούρκους ο αρνησίθρησκος Ισαήμ από το Λεσκοβίκι, που ήταν και ο πρώτος Ηπειρώτης που ασπάστηκε τον ισλαμισμό. Το παράδειγμά του ακολούθησαν και άλλοι Έλληνες της επαρχίας και ονομάστηκαν (από το Μουράτ) Καραμουράτες.

Οι παλιότερες εκκλησίες έγιναν τζαμιά και ένα απ' αυτά σώζεται και σήμερα, λίγο πιο πάνω από την πέτρινη γέφυρα του Αώου.

Με τον καιρό, η ζωή Ρωμιών και Τούρκων, έγινε ήρεμη και είχαν πολλές κοινές συνήθειες.

Ακόμα και στη χριστιανική θρησκεία, οι Τούρκοι της Κόνιτσας έδειχναν σεβασμό και πολλές φορές, στην ανάγκη της αρρώστιας, ζητούσαν τη βοήθειά της. Μπορεί τα παλιά κατάλοιπα της πίστης να ανασπινθήριζαν στο βάθος του υποσυνείδητου.... Η Κόνιτσα είχε τα πρωτεία της τούρκικης αριστοκρατίας. Ακόμα και σήμερα βλέπουμε δω κι εκεί μισοερειπωμένους τοίχους από τα παλιά τούρκικα μέγαρα. Τ' αρχοντικά τους περιστοιχίζονταν από ψηλά τείχη με θολωτές πέτρινες πύλες και παραδεισένιους μπαχτσέδες.

Από την Κόνιτσα κατάγονταν ο περιβόητος βοεβόδας της Αθήνας Χασεκής (ΙΗ' αιώνας), πολλοί επιφανείς Τούρκοι στην Πόλη και η μάνα του Αλή - πασά, η Χάμκω, που το μισοερειπωμένο πατρικό της σπίτι σώζεται και τώρα στην πάνω Κόνιτσα.

Κατά την τουρκοκρατία ήταν έδρα καϊμακάμη (υποδιοικητή). Βρισκόταν σε μεγάλη ακμή και αποτελούσε εμπορικό κέντρο. Μεγάλη ανάπτυξη είχε πάρει η βυρσοδεψία και το εμπόριό της. Επίσης η ταπητουργία και άλλοι κλάδοι. Γνώρισε οικονομική άνθιση στα χρόνια του Αλή-Πασά ο οποίος εξαιτίας του γεγονότος της καταγωγής της μητέρας του από την πόλη αυτή, την έκανε διακομιστικό κέντρο προς τα Βαλκάνια και την Ευρώπη.

Στο τέλος του φθινοπώρου γινόταν (και γίνεται την τελευταία βδομάδα του Σεπτέμβρη) το περίφημο "παζαρόπουλο", που είχε μεταφερθεί από τη Διπαλίτσα. Στο μεγάλο αυτό παζάρι μαζεύο­νταν χιλιάδες άνθρωποι απ' όλες τις κοντινές περιφέρειες, αλλά και από τη Θεσσαλία και Μακεδονία. Ανταλλάσσονταν πάρα πολλά ζώα, πουλούσαν ή αγόραζαν βελέντζες, κιλίμια, κάπες, γεωργικά και κτηνοτροφικά προϊόντα. Μέχρι και σήμερα έρχονται στο παζάρι οι όμορφες βελέντζες της Σαμαρίνας και του Ντέντσικου.

Η απελευθέρωση της Κόνιτσας έγινε από τον Ελληνικό στρατό στις 24 Φλεβάρη 1913 τρεις μέρες μετά την απελευθέρωση των Ιωαννίνων. Εδώ κατέφυγε ο Τζαβήτ πασάς με 2.000 περίπου στρατιώτες και 3-4 κανόνια. Ο Μπεκήρ αγάς από τα Γρεβενά. Επίσης ο Μουχτάρ αγάς (ο παλιός διώκτης του Λεωνίδα και Νταβέλη) με 250 - 300 άνδρες. Τέλος, ο Μπίμπασης Αχμέτ βέης με το τάγμα του, καθώς και οι Κηρύμ, Ιζέρ και Τζιαφέρ Τσαούσηδες που συνολικά είχαν γύρω στους 4.000 στρατιώτες. Στα τέλη του Μάη 1917 καταλήφθηκε από τους Ιταλούς, που αποχώρησαν στις αρχές Σεπτέμβρη του ίδιου χρόνου.

Χωριζόταν παλιά στην ’νω Κόνιτσα, που κατοικούσε η αριστοκρατία και στην Κάτω Κόνιτσα που κατοικούσαν οι γεωργοί και οι κτηνοτρόφοι. Μετά την Μικρασιατική καταστροφή του 1922 ήρθαν και εγκαταστάθηκαν στην Κάτω Κόνιτσα οι πρόσφυγες του Πόντου από τους οποίους η Κόνιτσα ωφελήθηκε, γιατί έφεραν από την πατρίδα τους νέους τρόπους καλλιέργειας δέντρων, κηπευτικών, σιταριού και καλαμποκιού.

Στη διάρκεια του Ελληνο-Ιταλικού πολέμου (1940 - 41), έγιναν μεγάλες ζημιές από τους Ιταλούς (κάψιμο σπιτιών κλπ.), καθώς και μετέπειτα στην ιταλογερμανική κατοχή. Οι Κονιτσιώτες, καθώς και οι κάτοικοι της επαρχίας γενικά, έδειξαν τον πατριωτισμό τους κατά την Κατοχή και, χωρίς να υστερούν από τους άλλους Έλληνες αγωνιστές, πολέμησαν τον κατακτητή, ενταγμένοι στις διάφορες αντιστασιακές οργανώσεις.

Τέλος, νέες καταστροφές βρήκαν την πολύπαθη Κόνιτσα στο τέλος του Δεκέμβρη 1947 κατά τη φοβερή εποχή του εμφύλιου αδερφοσκοτωμού όπου αφανίσθηκαν ολόκληρες οικογένειες.

Σήμερα
Η πόλη της Κόνιτσας αριθμεί περίπου 4.000 κατοίκους οι οποίοι ζουν κυρίως από την κτηνοτροφία, τη γεωργία και τον τουρισμό. Η Κόνιτσα έχει ένα καθαρά ηπειρωτικό χρώμα που τονίζεται από τα πετρόχτιστα σπίτια και τους λιθόστρωστους δρόμους. Ανηφορίζοντας στα καλντερίμια της πόλης, ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει από κοντά πανέμορφα διατηρητέα αρχοντικά, χτισμένα στα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Το σπίτι της Χάμκως, μητέρας του Αλή Πασά, το αρχοντικό του Χουσεϊν Μπέη και το τούρκικο τζαμί του Σουλτάν Σουλεϊμάν(1536 μ.Χ) είναι τα χαρακτηριστικότερα δείγματα οικοδομημάτων αυτής της περιόδου. Εκτός αυτών, εκκλησίες, βρύσες, μνημεία αλλά και η πλειοψηφία των κατοικιών κοσμούν την Κόνιτσα. Λίγο πιο κάτω από την πλατεία υπάρχει ο Προσκυνηματικός Ιερός Ναός του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού. Στην αυλή του Ναού βρίσκεται ο ανδριάντας του Μητροπολίτου Δρυϊνουπόλεως, Πωγωνιανής και Κονίτσης κηρού Σεβαστιανού (+1994) ο τάφος του οποίου βρίσκεται στην Ιερά Μονή Παναγίας Μολυβδοσκέπαστης.

Δεξιά όπως κοιτάμε την πόλη μέσα από το βουνό, ξεχύνεται ο ποταμός Αώος με το παλιό πέτρινο γεφύρι που σώζεται ακόμα σε καλή κατάσταση. Είναι το μεγαλύτερο σε ύψος και πλάτος μονότοξο γεφύρι των Βαλκανίων. Έργο του λαϊκού αρχιτέκτονα και πρωτομάστορα της πέτρας, Ζιώγα Φρόντζου ξεκίνησε να χτίζεται το 1823 και ολοκληρώθηκε το 1871. Βρίσκεται λίγα μέτρα πιο κάτω από το τζαμί, στην έξοδο της χαράδρας του Αώου. Για την ασφαλέστερη διέλευση των κατοίκων, στο κέντρο της καμάρας υπήρχε ένα καμπανάκι που το βλέπουμε και σήμερα όταν φυσούσε ο αέρας χτυπούσε και προειδοποιούσε τους διαβάτες να προσέχουν τα ζώα και το φορτίο. Δίπλα στο γεφύρι βρίσκεται ο δρόμος που πάει στο Μοναστήρι του Στομίου, απόσταση 1-1,30 ώρες, γιατί δεν υπάρχει κατάλληλος δρόμος για το αυτοκίνητο.

Οδική μετάβαση
Από τη Θεσσαλονίκη, η συντομότερη διαδρομή είναι μέσω Βέροιας και Καστανιάς. Δεν θα οδηγήσετε περισσότερο από 4 ώρες, ενώ τα τοπία που στο μεταξύ θα έχετε συναντήσει θα σας εντυπωσιάσουν.
Αν θέλετε να κινηθείτε "off road", σας προτείνουμε να κινηθείτε στην κλασική διαδρομή Θεσσαλονίκη-Γρεβενά, από εκεί θα ανηφορίσετε προς το Χιονοδρομικό Κέντρο της Βασιλίτσας και μετά θα ακολουθήσετε ανατολική πορεία που διασχίζει τη κοιλάδα του Αώου. Θα συναντήσετε χωριά ξεχασμένα από το χρόνο, ψηλά στα αριστερά σας θα σας κοιτούν οι αλπικές κορυφές της Τύμφης, ενώ στα δεξιά σας θα έχετε τον επιβλητικό Σμόλικα. Το θέαμα είναι μάλλον μοναδικό στην Ελλάδα. Από τη Βασιλίτσα μέχρι την Κόνιτσα θα διανύσετε 60 χιλιόμετρα άγριας φυσικής ομορφιάς. Η διαδρομή αυτή ενδεχομένως να είναι μη προσπελάσιμη σε περιόδους κακοκαιρίας.

Από Αθήνα, έχετε τις εξής εναλλακτικές:
1. Ακολουθείτε την Εθνική οδό Αθηνών Πατρών μέχρι το Ρίο, περνάτε με φέρυ μποτ στο Αντίριο και ακολουθείτε την εθνική οδό περνώντας από Αγρίνιο, Αμφιλοχία, Αρτα με προορισμό τα Ιωάννινα. Από εκεί ακολουθώντας το δρόμο προς Κοζάνη, θα βρείτε την Κόνιτσα ύστερα από 45 λεπτά περίπου. Αυτή είναι και η ταχύτερη εναλλακτική.
2. Ακολουθείτε την Εθνική Οδό Αθηνών Λαμίας μέχρι την παράκαμψη για Δελφούς, όπου και αφήνετε τον αυτοκινητόδρομο για να συναντήσετε τα πανέμορφα νότια παράλια της Στερεάς Ελλάδας. Θα περάσετε από Γαλαξίδι, Ιτέα, Ναύπακτο μέχρι να συναντήσετε την Εθνική Οδό Πατρών Ιωαννίνων, από όπου θα ακολουθήσετε την ίδια πορεία με την διαδρομή 1 (Αγρίνιο, Αμφιλοχία, Αρτα, Ιωάννινα).
3.Ακολουθείτε την Εθνική Οδό μέχρι το ύψος της Λαμίας, όπου στρίβετε στην παράκαμψη για Δομοκό. Θα οδηγήσετε ατέλειωτες ευθείες στην καρδιά του Θεσσαλικού κάμπου, περνώντας από την Καρδίτσα, τα Τρίκαλα και την Καλαμπάκα, δίπλα στα υποβλητικά Μετέωρα. Κατόπιν θα διασχίσετε κάθετα την Πίνδο, ακολουθώντας την εκπληκτικής ομορφιάς διαδρομή από το πέρασμα της Κατάρας, θα συναντήσετε το Μέτσοβο και λίγο αργότερα θα αντικρίσετε τα Ιωάννινα. Από εκεί θα συνεχίσετε βόρεια στην Εθνική οδό προς Κοζάνη και 45 λεπτά αργότερα θα βρίσκεστε στην Κόνιτσα.

Αεροπορικώς
Αθήνα-Ιωάννινα:
Τρεις πτήσεις καθημερινά (δύο από την Ολυμπιακή, μία από την AEGEAN).
Θεσσαλονίκη-Ιωάννινα:
Καθημερινό δρομολόγιο από την Ολυμπιακή.
Από τα Ιωάννινα θα φτάσετε στην Κόνιτσα είτε με λεωφορείο, είτε με ενοικιασμένο αυτοκίνητο.
Από τα Ιωάννινα η Κόνιτσα απέχει 64 χλμ

Η Κόνιτσα συνδέεται οδικώς με όλα τα χωριά της επαρχίας με λεωφορεία του ΚΤΕΛ.

Οι ατελείωτες φυσικές ομορφιές της περιοχής της Κόνιτσας την κάνουν το ιδανικό μέρος για την ετήσια διεξαγωγή του ΕΥΑΘΛΟΥ

Πηγές: άλλες σελίδες στο internet

'Αλλες Σελίδες
Περιοχή Κόνιτσας
Epirusnews.gr
Η Κόνιτσα
Τα χωριά της Κόνιτσας
Ξενοδοχεία και Δωμάτια στην Κόνιτσα
www.epirus.org
Ορειβατείν
Ορειβατικές πληροφορίες για την περιοχή

Φωτογραφίες από τη μαγευτική περιοχή της Κόνιτσας: